22px
1Sardı o her akşamki sessizlik, yokuşları,
3 Bir alem doğdu yine giden günle beraber;
5 Geldi medar ellerinden beklediğim haber,
6 "Başladı cıvıltıya can evimin kuşları."
7Melih Cevdet'le ortak tutkuları olan şiir üzerine kafa yorma
9ya başlar. Oktay Rifat, bir yazısında o günleri şu cümlelerle
11anlatır:
13 "Orhan'ı ilk mektebin beşinci sınıfından beri tanırım.
15 Asıl dokuzuncu sınıfta canciğer arkadaş olduk. yıllık
16 21-22
17 bir hikaye. İkimiz de şiir delisi idik. Orhan zil çalar çalmaz
19 yanıma gelir, 'Teneffüsü gavur etmeyelim Oktay,' derdi.
21 Şiir sözü edelim, şiir konuşalım demekti bu. Bir yıl sonra
23 İstanbul'dan Melih geldi. O da bizim gibi şiire tutkundu.
25 Üç kafadar, çocukluktan delikanlılığa el ele geçtik. Dünya
27 nimetlerini bir arada tattık. Şiir bizim için yaşamaktan ayrı
29 bir şey değildi. Hayalimizi, duygularımızı, düşüncemizi or
31 taklaşa kullandık. Bu macerada da el ele yürümek bizi birbi
33 rimize büsbütün bağladı.
34 "1
36 Hayatı ve sanat anlayışlarını ortaklaştıran üç "garip" ar
38kadaşın dar vakitlerde yaptıkları sıcak ve samimi şiir soh
40betleri; ilerleyen yıllarda ürünlerini vermeye başlar ve Garip
42hareketi ortaya çıkar. Şiir ve sanat ortağı üç arkadaşın Sesi
44miz ve İnkılap' tan sonra bir arada göründükleri ilk süreli ya
46yın Varlık dergisi olur. Varlık, ünü günden güne artan Orhan
48Veli ve arkadaşlarının şiirlerinin yayımlanacağını okurlarına
50şu sözlerle duyurur:
52 "Varlık'ın şiir kadrosu yeni ve kuvvetli genç imzalarla
54 zenginleşmektedir. Aşağıda dört şiirini okuyacağınız Orhan
56 Veli, şimdiye kadar yazılarını hiç neşretmemiş olmasına rağ
58 men olgun bir sanat sahibidir. Gelecek sayılarımız, onun ve
60 Oktay Rifat, Şiir Konuşması,
61 arkadaşları Oktay Rifat, Melih Cevdet ve Mehmet Ali Sel'in
63 şiirimize getirdikleri yeni havayı daha iyi belirtecektir.
64 "2
66 Bu toplu çıkışın ardından Orhan Veli, ilerleyen yıllarda
68farklı dergi ve gazetelerde eserlerini neşretmeyi sürdürür.
70Orhan Veli, eserlerinde bazı takma adlar kullanmış, arkada
72şı Oktay Rifat'ın ifadesiyle "yırtmaya kıyamadığı şiirlerini"
74müstear isimlerle yayımlamıştır. "Mehmet Ali Sel, Yaprak, O.
76V., O. V. K , K. O., İstanbullu, Adil Hanlı, Kaf O." şairin tespit
77 .
78edebildiğimiz takma adlarıdır.
80 Orhan Veli'nin ilk şiirleri; şekli, yapısı, ölçüsü ve içeriği ile
82geleneğe eklemlenebilecek özellikler taşır. Edebiyat tarihi
84mizin önemli poetik metinlerinden biri olan Garip önsözün
86de şiirde ölçü, kafiye ve sanatlı söyleyişlere karşı olduğunu
88ifade eden Orhan Veli, her şeyin şiire konu olabileceğini sa
90vunmuştur. Sade, basit, neredeyse konuşma diliyle yazdığı
92ve "küçük insan" ın yaşayışına, dertlerine, sevinçlerine yer
94verdiği şiirleri, o dönemde okuru ve yerleşik kabulleri olan
96eleştirmenleri sarsmıştır.
98 Orhan Veli, Oktay Rifat ve Melih Cevdet'in 1941'de or
100taklaşa yayımladıkları Garip seçkisi, ülkemizde şiir gele
102neğini altüst eden bir akıma dönüşerek, bir kırılmanın ve
104köklü bir değişimin de başlangıcı olmuştur. Şiirlerinde aşk,
106toplum eleştirisi, yaşama sevinci, İstanbul, küçük insanların
108hayatı gibi temalara eğilen Orhan Veli, kendisinden sonra
110gelen Rıfat Ilgaz, Suphi Taşhan, Cahit Irgat, Sabahattin Kud
112ret Aksal, Salah Birsel, Behçet Necatigil, Suat Taşer, Metin
114Eloğlu, Rüştü Onur, Necati Cumalı gibi pek çok şairi etkile
116miştir.
117 Şair kimliğiyle tanınan Orhan Veli, yazdığı az sayıda
119hikaye ile bu sahada da varlığını ortaya koyar. Ekseriyetle
121Çehov tarzında kaleme aldığı hikayeleri, büyük oranda ha
123hralara ve gözlemlere dayanır. O; şiirlerinde nasıl sıradan
125insanların dert, tasa, kaygı, sevinç ve heyecanları ile gün
127delik yaşamlarını anlatmışsa; hikayelerinde de sağlam bir
129kurguyla aynı insanlardan söz etmiştir.
131 Orhan Veli, onlarca şiirinin yanında birçok gazete ve
133dergide farklı konu ve türlerde düzyazılar yayımlamıştır.
135Ancak nesirlerinin büyük çoğunluğu sanata ve sanatın ilgi
137alanına yönelik olmuştur. Kendi adını kullandığı yazıların
139da daha çok tahlile dayanan, sorun ve tespit içeren bir tavrı
141benimsemiştir. Çeşitli takma adlarla kaleme aldığı yazılar
143ise çoğunlukla siyasetle ilgilidir ya da kısa değini yazıları
145dır. Orhan Veli'nin nesirleri kitap olarak ilk kez 1953 yılında
147Varlık Yayınevi'nce Nesir Yazıları ismiyle yayımlanmıştır.
149 Telif eserlerinin yanında başarılı çevirileri de bulunan
151Orhan Veli, Türkçeye şiir, hikaye, roman ve oyun çevirileri
153yapmıştır. Varlık Yayınları'ndan çıkan Fransız Şiiri Antolojisi,
155Oktay Rifat ve Melih Cevdet'le Yeditepe Yayınları arasından
157çıkan Batıdan Şiirler, Doğan Kardeş Yayınları'ndan çıkan La
159Fontaine'in Masalları ile Maarif Bakanlığı tarafından basılan
161çeviri tiyatroları kitap olarak basılan belli başlı çevirileridir.
163Orhan Veli'nin yarım kalan ve şahsi arşivlerde bulunan çevi
165rileri de bulunmaktadır.
167 Ömrünün son yıllarında, ölümüne kadar çıkardığı Yaprak
169dergisi, onun Garip şairleriyle birlikte biçimlendirdiği son
171edebi atılımıdır. Türk edebiyatının en özgün ve yenilikçi şa
173irlerinden biri olan Orhan Veli "Ölüme Yakın" başlıklı şii
175rinde,
176 Ölünce kirlerimizden temizlenir
178 Ölünce biz de iyi adam oluruz
180 Şöhretmiş, kadınmış, para hırsıymış
182 Hepsini unuturuz.
184diyerek 14 Kasım 1950'de 36 yaşında unutulmaz eserleri
186kültürümüze armağan ederek hayata gözlerini yummuştur.
188 Şairler ve yazarlar, ölümlerinin ardından eserleriyle ol
190duğu kadar kendilerine gösterilen vefayla da yaşarlar. Şüp
192hesiz ki bir edebiyatçının sağlam ve eksiksiz bir külliyahnı
194ortaya koymak ona gösterilecek en önemli vefa örneği ola
196cakhr. İşte bu fikir doğrultusunda ölümünün yetmişinci yı
198lında Orhan Veli'nin külliyah, tarafımızdan hazırlanmışhr
200ve ciltler halinde dikkatlerinize sunulmaktadır.
202 ***
204 Külliyahn bu cildi, Orhan Veli'nin Bütün Şiirleri'nden
206oluşmaktadır. Kitabın ilk bölümünde Orhan Veli'nin daha
208önce Garip, Vazgeçemediğim, Destan Gibi, Yenisi, Karşı adlı ki
210taplarında yayımlanan şiirleri bir araya getirilmiştir. Kitabın
212ikinci bölümünde ise şairin kitaplarına girmeyen ve ölü
214münden sonra yayımlanan şiirleri derlenmiştir.
216 Bu kitapta Orhan Veli'nin şiirleri, ilk defa "edisyon
218critique" denilen ve karşılaştırma esasına dayanan "eleşti
220rel basım" yöntemiyle hazırlanmışhr. Bu doğrultuda Orhan
222Veli'nin sağlığında yayımlanan şiir kitaplarına ulaşılmış, şi
224irlerin yayımlandığı dergi ve gazeteler kontrol edilmiş, bu
226sayede baskılar arasındaki farklar ortaya konarak en sağlam
228nüshaya ulaşılmaya çalışılmışhr.
229 Bu kitabı benzerlerinden farklı kılan yönlerinden bir di
231ğeri Orhan Veli'nin daha önce kitaplarına girmemiş yedi şi
233irine yer vermesidir. Şairin "Anneme", "Annemin Ölümün
235den", "Bir Günüm Daha", "Yaz Senfonisi" adlı şiirleriyle
237bazı mekhıplarda kalmış ve tamamlanmamış üç şiiri ilk defa
239bu kitapta Bütün Şiirleri' ne dahil edilmiştir.
241 Bütün Şiirleri'nde şiirlerin dergilerde yayımlanan halleri
243ile kitap halindeki baskılar arasındaki farklılıklar dipnotlar
245da açıklanmışhr. Dipnotlarda yer alan ilk kelime veya keli
247me grubu kitap halinde yayımlanan şeklini; sonrasında ge
249len kısım ise dergilerdeki farklı söyleyişleri göstermektedir.
251Açıklamanın sonunda ise şiirin hangi süreli yayında veya
253kitapta yayımlandığı parantez içinde belirtilmiştir. ["iğri":
255"eğri" (İnsan); "kundurası" : "ayakkabısı" (İnsan; Garip 1941)
257gibi.]
259 Garip'in iki baskısı olduğu için bu baskılar arasındaki
261farklara da dipnotlarda işaret edilmiş, şiirlerdeki değişimi
263daha açık görmek adına bazı kelime ve kelime gruplarının
265şiir defterindeki ve mekhıplardaki halleri de karşılaşhrmaya
267dahil edilmiştir.
269 Bütün Şiirleri yayına hazırlanırken, şiirin aynı zamanda
271"kelime"ye dayanan bir sanat olduğu da göz önünde bulun
273durularak Orhan Veli'nin söyleyiş ve yazış tercihlerine (ör
275neğin epiyce, cigara, Istanbul gibi) müdahale etmedik, met
277nin orijinal halini korumaya çalışhk. Bununla birlikte dizgi
279hatası olduğunu düşündüğümüz kelimelerde (fulya-filya
281gibi) düzeltmeler yaphk, özel adlara gelen eklerin kesme
283işareti (') ile ayrılması gibi yerleşmiş dilbilgisi-imla kuralla
285 göz önüne alarak yaphğımız bu tarz değişiklikleri yine
286 Orhan Veli, şiir defterinde; hangi şiiri, hangi tarihte ve
288nerede yazdığını belirten "Nisan 1938, Ankara" gibi notlar
290düşmüş; bazı şiirlerini de müstear isimlerle neşretmiştir.
292Bütün Şiirleri'nde bu kısa notlara ve müstear isimlere, şii
294rin hemen albnda yer verilmiş, metnin sonunda ise köşeli
296parantez içinde [ ] yayımlandığı süreli yayının kısa künyesi
298yazılmıştır. Ayrıca kitabın sonuna bir "ilk dize dizini" ha
300zırlanarak okurların şiirlere daha kolay ulaşmaları amaçlan
302mışhr.
304 Orhan Veli'nin Bütün Şiirleri'ni yayına hazırlarken, titiz
306ve dikkatli çalışhk. Amacımız, modern Türk şiirine yön ve
308ren Orhan Veli'nin şiirlerinin sağlam bir baskısını sunmak,
310şairin daha geniş okur kesimine ulaşmasına vesile olmak,
312bu sayede de Türk edebiyatına küçük bir katkı sağlamak
314tır. Kitabın hazırlanması aşamasında yardım ve desteklerini
316gördüğümüz Şaban Özdemir' e, Haluk Oral' a, külliyatın son
318okumalarını yapan İsmail Alper Kumsar' a ve gerek külliya
320hn hazırlık safhasında gerekse bu kitabın özenli bir baskıyla
322yayımlanması hususunda her türlü desteği veren editörü
324müz Çağlayan Çevik' e şükran borçluyuz.
326 Necati Tonga-Tahsin Yıldırım
328 Aralık 2020
329 KITAPLAŞMI� ŞIIRLER
330 . . .
331 GARIP
332 Önsözü
Editör / Yazar Notları
Orhan Veli Kanık, "Haber" şiirinden
Orhan Veli Kanık (1914-1950), otuz altı yıllık kısa ömrün
de kaleme aldığı eserlerle edebiyat hayatımıza önemli kat
kılar sağlamış, modern Türk edebiyatının yapı taşı isimle
rinden biridir. Hikaye, makale, deneme, mektup, tiyatro ve
çeviri gibi türlerde eserleri bulunmasına rağmen Orhan Veli,
her şeyden önce bir şairdir ve edebiyat tarihimizde bu yö
nüyle ön plana çıkmıştır.
Orhan Veli'nin şiire ve edebiyata ilgisi, lise yıllarında öğ
renciyken başlar. Ankara' da, o zamanlar "Taş Mektep" adıyla
anılan Ankara Erkek Lisesi'nde tanıştığı Oktay Rifat ve Melih
Cevdet'le kurduğu güçlü dostluk; ilerleyen yıllarda Türk şi
irinde önemli bir edebi harekete dönüşecek olan Garip' e
zemin hazırlar. Orhan Veli, lise yıllarında, Oktay Rıfat ve
[1] YKY, İst., 2009, s. 85.
[2] "Dört Şiir", Varlık, 1Aralık1936, s.149.
rını
dipnotlarda gösterdik.
[3].
Birinci basım,
Mısra Şerhleri
Şiirin edebi analizi, şerhi ve eski kelimelerinin anlamlarını incelemek için altı çizili sarı mısraların üzerine tıklayabilirsiniz.
Kaynak: Kitap: Diğer Şiirler